İlkeler & Model
Beş ilke, tek amaç: özgür zaman.
Her ilke hem bir reddediş hem de bir öneridir — neyi istemediğimizi kadar, nasıl yaşamak istediğimizi de tarif eder.
Temel ilkeler
Patronsuz ve Ortak Emek
Kooperatifte bir patron yoktur — ne kurucu, ne yönetici, ne de sermaye sahibi. Her çalışma birimi kendi saatlerini, işleyiş biçimini ve elde edilen gelirin nasıl paylaşılacağını kendisi belirler.
Kararlar birim içinde doğrudan demokrasiyle alınır; kimse kimsenin emri altında çalışmaz. Emek ortaktır, dolayısıyla karar da ortaktır.
Sınırlı Çalışma Süresi
Kooperatifin ölçüsü para değil zamandır: 90 günlük bir dönemde en fazla 200 saat çalışma — haftada 5 gün, günde yaklaşık 4 saat. Bu bir hedef değil, bir üst sınırdır.
Temel amaç “sürekli çalışmak” değil, insana özgür zaman bırakmaktır. Boş zaman, üretimin artığı değil; yaşamın kendisidir.
İki Yönlü Katılım
Kooperatife iki şekilde dahil olunabilir: doğrudan üreten bir “özgür işçi” olarak ya da kooperatife iş vererek, mekân ve kaynak desteği sağlayarak.
İş veren de patron değildir; kooperatifin dayanışma ağına işini, talebini veya imkânını emanet eden bir ortaktır.
Paraya Karşı Duruş
Kapitalist çalışma hayatına ve hayatı kuşatan para odaklılığa karşı daha dayanışmacı, sakin ve aykırı bir ortak alan yaratılır. Kâr maksimizasyonu değil, yaşamın sürdürülebilirliği esastır.
Para burada amaç değil, yalnızca bir araçtır — olabildiğince azıyla, olabildiğince ortakça.
Somut Yerel Deneyim
Model soyut bir ütopya değildir; Galata'daki ortak gelirli, patronsuz çay ocağı gibi küçük ve gerçek girişimlerle hayata geçirilir.
Her yeni mekân ve birim, modelin hem kanıtı hem de laboratuvarıdır.
Çalışma modeli
İlkelerin günlük pratiğe dökülmüş hâli — bir birimin nasıl işlediğinin özeti.
- Çalışma Süresi
- 90 günde en fazla 200 saat. Haftada yaklaşık 15–17 saat; tipik düzen haftada 5 gün, günde ~4 saattir. Bu bir üst sınırdır — daha azı her zaman mümkündür.
- Vardiya Düzeni
- Saatler ve vardiyalar birim tarafından ortaklaşa planlanır. Kimse dayatılan bir programa uymak zorunda değildir.
- Karar Alma
- Birim içinde doğrudan demokrasi: fiyat, menü, düzen ve paylaşım konuları birlikte konuşulup birlikte kararlaştırılır.
- Gelir Paylaşımı
- Elde edilen gelir ortaktır; paylaşım oranını her birim kendi içinde adil bulduğu şekilde belirler.
- Katılım Biçimi
- İki yol: özgür işçi olarak üreterek ya da kooperatife iş vererek / destek olarak.
- Büyüme Anlayışı
- Tek dev işletme yerine, küçük ve otonom birimlerden oluşan bir ağ. Büyüme, çoğalmaktır — şişmek değil.
Uygulamada
İlkelerin yaşadığı mekânı görün.
Galata'daki patronsuz çay ocağı, bu modelin ilk somut kanıtı — ve daha fazlası yolda.